Jantine Kriens
Segregatie

Ik  kan nog steeds niet wennen aan de ‘omkering’ van de laatste jaren. Is het nou politiek correct om te zeggen dat de multi-culturele samenleving gewoon een feit is óf is het politiek correct om te zeggen dat de islam een achterlijke godsdienst is? Ik had gehoopt dat het afsluitende debat over het rapport van de commissie Blok ons zou helpen de balans op te maken. In het publieke debat is dat niet gebeurd. De ketelmuziek van de afgelopen jaren is blijkbaar interessanter dan een zoektocht naar feiten. Neem nou de segregatie in het onderwijs. Ooit  waren velen van mening dat onderwijs de samenleving kan veranderen. Dat bleek een misvatting. Onderwijs maakt deel uit van de samenleving. Het zijn ménsen die de samenleving hebben veranderd; niet de systemen en structuren inspireerden hen maar goede leerkrachten. Het grote ongemak over zwarte scholen en zwarte wijken heeft die oude gedachte nieuw leven ingeblazen. Zwarte scholen doen pijn aan onze ogen en zij moeten ervoor zorgen dat minstens een vijfde van hun leerlingen weer wit wordt. Slagen ze daar niet in dan wil dit kabinet ze korten op hun budget. Zwarte scholen moeten ervoor zorgen dat onze gesegregeerde samenleving verandert. Waarin? Waarschijnlijk moeten zwarte scholen er vooral voor zorgen dat de etnische tweedeling minder zichtbaar wordt. Verder moeten gemeenten en schoolbesturen ‘niet vrijblijvende afspraken’ met elkaar maken om segregatie in het onderwijs terug te dringen. In onderwijs zijn we goed in verhullende (en onthullende) woordjes. Na het ‘op overeenstemming gericht overleg’ van het onderwijsachterstandenbeleid maken we nu ‘niet vrijblijvende afspraken’. Tot nu toe hebben dat soort afspraken nergens in Nederland geleid tot minder segregatie. Gouda was ooit de eerste gemeente die afspraken maakte met de schoolbesturen. Alweer jaren geleden kwam men tot de conclusie dat de vrije schoolkeuze onherroepelijk leidt tot segregatie. Ouders maken eigen keuzes, wát schoolbesturen en gemeenten ook met elkaar afspreken. Ook de gemeente Amersfoort is onlangs gestopt met het desegregatiebeleid omdat de schoolkeuzepatronen hun eigen dynamiek bleken te hebben en te houden. Zeg je tegen de plaatselijke notabelen dat ze hun kind bij de zwarte school in moeten schrijven? En als ze dat niet doen wat doe je dan? Moet de Marokkaanse vader uit de oude wijk zijn kind inschrijven in de school in de villawijk? Dat zal hij vol verwachtingen doen. Maar de kans is groot dat hij teleurgesteld wordt omdat zijn kind geen aansluiting vindt.

Scholen kunnen de samenleving niet veranderen. De werkelijkheid is dat de wereld waarin wij leven alleen maar verder segregeert. De duurdere wijken worden ‘gated communities’, soms zelfs met particuliere bewaking. Gepensioneerden gaan op een kluitje wonen in Drenthe of Spanje en mensen met weinig geld zijn aangewezen op de wijken met goedkope woningen. In de stad zie je dat segregatie nog veel verfijnder vormen heeft gekregen. Bij de ene school staan BNW’s voor de deur en bij de ander Volvo’s. In de ene school  je een oververtegenwoordiging van Hindoestaanse leerlingen en een andere school trekt vooral Marokkaanse kinderen aan. Wie nóg beter kijkt ziet dat soms zelfs lijnen zijn te trekken naar een gemeenschappelijk gebied in het land van herkomst. Naarmate de stad heterogener wordt lijkt het alsof scholen, dwars door de scheiding zwart en wit, heterogener worden. Men zoekt ‘ons soort mensen’ op en in toenemende mate is dat ook een sociaal economische scheiding tussen mensen. In de tijd dat katholieke scholen nog deel uitmaakten van een katholieke zuil, kwam arm en rijk elkaar nog tegen in de kerk en dikwijls ook op school. Die tijd is lang voorbij. Niet de zuil is wat ons bindt maar een grote diversiteit aan levensstijlen en opvoedingsambities en dat zien we weerspiegeld in de schoolkeuzes die ouders maken. Afschaffing van de vrije schoolkeuze is geen optie wat mij betreft. Ouders zullen altijd uitwegen vinden als de gedwongen schoolkeuze hen niet bevalt en de segregatie zal niet veel minder worden omdat mensen nu eenmaal gesegregeerd wonen.

Ik pleit voor onvoorwaardelijke aandacht voor de inhoud. Geef zwarte scholen de kans om zich tot de beste scholen van Nederland te ontwikkelen. Dat doe je niet alleen met geld maar ook met kennis, praktische ondersteuning en goede materialen. Dat doe je bovendien door zwarte scholen de netwerken te bieden die zij niet vanzelfsprekend kunnen organiseren via ouders en omgeving. Het grote ongemak bestrijd je niet door zwarte scholen een beetje witter te maken, maar door kinderen kansen te bieden. Dat doe je met goede binnen- en buitenschoolse programma’s, maar vooral met goede leerkrachten en welzijnswerkers die kunnen rekenen op de steun van directies, besturen, gemeenten en Rijksoverheid. Een gemengde schoolbevolking leidt niet automatisch tot hogere leerprestaties. Voor goed onderwijs geldt dat wel.

september 2004