Jantine Kriens
Zicht op het geheel

Over het bestrijden en voorkomen van onderwijsachterstanden worden jaarlijks talloze onderzoeksrapporten gepubliceerd. Zo op het eerste oog zou je zeggen dat we juist in het onderwijsachterstandenbeleid heel veel weten. Dat is maar ten dele waar. In de eerste plaats is het een zeer complex terrein, met een heleboel verschillende invalshoeken. Zo weten we bijvoorbeeld veel over effectieve aanpakken op het niveau van de leerkracht, maar heel weinig over de effectiviteit van beleidsinterventies en nog minder over de effectiviteit van besturingsparadigma’s.

In de tweede plaats is in de loop der jaren de context van het onderwijsachterstandenbeleid gewijzigd. In de beginjaren ging het om gelijke kansen voor witte kinderen in sociaal-economisch verschillende situaties. Tegenwoordig lijkt het onderwijsachterstandenbeleid vooral in het perspectief van integratie van minderheidsgroepen in de Nederlandse samenleving te staan.

Ten derde leidt wetenschappelijk onderzoek lang niet altijd tot het soort kennis dat je kunt gebruiken in het praktisch handelen. In dat geval blijft het interessante wetenschap maar heeft het weinig te maken met weten hoe je het in de praktijk beter kunt doen.

Elk nieuw rapport levert persaandacht op en dat leidt weer tot landelijke en lokale reflecties. Maar bij zoveel verschillende invalshoeken en met zoveel verschillende onderzoeksdoelstellingen is het niet eenvoudig de samenhang te blijven zien. En voor je het weet ontstaat het idee dat er simpele oplossingen zijn. Die zijn er niet. De geschiedenis van het onderwijsachterstandenbeleid toont aan dat het om een hardnekkige problematiek gaat waar simpele oplossingen en snelle successen niet aan de orde zijn. Vroeg beginnen en lang volhouden en telkens weer reflecteren of je nog steeds de goede dingen doet, dit lijkt de enige manier om resultaat te boeken. Daarbij is het belangrijk niet alleen een scherp zicht op de onderdelen te hebben, maar ook op het geheel.

Om het geheel goed in beeld te krijgen heeft het Transferpunt Onderwijsachterstanden onderzoeker Jo Kloprogge gevraagd een overzicht te maken van recent en relevant wetenschappelijk onderzoek naar de voortgang en de resultaten van het onderwijsachterstandenbeleid. Het overzicht is voor scholen, schoolbesturen en gemeenten, landelijke overheid en alle andere geïnteresseerden en betrokkenen een goed uitgangspunt voor reflectie. Je kunt je immers niet vaak genoeg afvragen of je de goede dingen doet en of je de dingen die je doet, goed doet.

Met gepaste trots bied ik u dit overzicht aan.   

juli 2004